કરવા ચોથ 2026 ક્યારે છે?
કરવા ચોથ હિન્દુ ધર્મનું એક મહત્વપૂર્ણ વ્રત છે. આ વ્રત ખાસ કરીને પરિણીત મહિલાઓ પોતાના પતિના લાંબા આયુષ્ય, સારા સ્વાસ્થ્ય અને સુખી દાંપત્યજીવન માટે રાખે છે.
કરવા ચોથ 2026 ગુરુવાર, 29 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ ઉજવવામાં આવશે.
આ દિવસે મહિલાઓ સૂર્યોદય પહેલાં સરગી ગ્રહણ કરીને વ્રતની શરૂઆત કરે છે. ત્યારબાદ ભગવાન શિવ, માતા પાર્વતી, ભગવાન ગણેશ અને કરવા માતાની પૂજા કરે છે. રાત્રે ચંદ્રદર્શન કર્યા પછી ચંદ્રદેવને અર્ઘ્ય અર્પણ કરીને વ્રત પૂર્ણ કરવામાં આવે છે.
પૂજાનું શુભ મુહૂર્ત અને ચંદ્રોદયનો સમય શહેર પ્રમાણે અલગ હોઈ શકે છે. તેથી સ્થાનિક પંચાંગ અનુસાર સમયની ખાતરી કરવી.
કરવા ચોથનું મહત્વ
કરવા ચોથનું વ્રત કારતક મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષની ચતુર્થી તિથિએ કરવામાં આવે છે. આ વ્રત દાંપત્ય પ્રેમ, સમર્પણ, શ્રદ્ધા અને પારિવારિક સુખાકારીનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
પરંપરાગત રીતે પરિણીત મહિલાઓ પોતાના પતિના દીર્ઘાયુષ્ય અને કલ્યાણ માટે નિર્જળા અથવા પોતાની પારિવારિક પરંપરા અનુસાર ઉપવાસ રાખે છે.
આ દિવસે ભગવાન શિવ અને માતા પાર્વતીની આરાધના, કરવા ચોથની વ્રત કથા સાંભળવી અને રાત્રે ચંદ્રદેવની પૂજા કરવી વિશેષ મહત્વ ધરાવે છે.
ભારતના વિવિધ પ્રદેશોમાં આ વ્રતની પરંપરાઓ અને પૂજાની પદ્ધતિઓમાં થોડો તફાવત જોવા મળે છે.
કરવા ચોથની પૂજા સામગ્રી
કરવા ચોથની પૂજા માટે સામાન્ય રીતે નીચેની સામગ્રીની જરૂર પડે છે:
- કરવા અથવા માટીનો કળશ
- પાણી અને અર્ઘ્ય માટેનું પાત્ર
- દીવો, ઘી અથવા તેલ અને વાટ
- ધૂપ અને અગરબત્તી
- રોળી અથવા કંકુ, હળદર અને અક્ષત
- ફૂલ અને ફળ
- મીઠાઈ અને નૈવેદ્ય
- પૂજાની થાળી અને ચાળણી
- માતા પાર્વતી અને ભગવાન શિવની તસવીર અથવા મૂર્તિ
- કરવા ચોથની વ્રત કથાનું પુસ્તક
પોતાના પરિવારની પરંપરા અનુસાર અન્ય પૂજા સામગ્રી પણ સામેલ કરી શકાય છે.
કરવા ચોથનો સંકલ્પ મંત્ર
પૂજા શરૂ કરતાં પહેલાં શ્રદ્ધાપૂર્વક વ્રતનો સંકલ્પ લેવામાં આવે છે.
સંકલ્પ મંત્ર:
मम सुखसौभाग्य पुत्रपौत्रादि सुस्थिर श्री प्राप्तये करक चतुर्थी व्रतमहं करिष्ये।
ગુજરાતી અર્થ:
હું મારા પરિવારના સુખ, સૌભાગ્ય, સંતાન, સમૃદ્ધિ અને કલ્યાણ માટે કરવા ચતુર્થીનું વ્રત કરવાનો સંકલ્પ કરું છું.
સંકલ્પ કરતી વખતે ભગવાનનું સ્મરણ કરીને પોતાની મનોકામના વ્યક્ત કરવી. મંત્રોચ્ચાર અને વિધિ માટે પોતાની પારિવારિક પરંપરા અથવા જાણકાર પુરોહિતનું માર્ગદર્શન લેવું.
માતા પાર્વતીની પૂજાનો મંત્ર
કરવા ચોથના દિવસે માતા પાર્વતીની સૌભાગ્ય અને દાંપત્યજીવનના કલ્યાણ માટે આરાધના કરવામાં આવે છે.
મંત્ર:
नमः शिवायै शर्वाण्यै सौभाग्यं संतति शुभाम्। प्रयच्छ भक्तियुक्तानां नारीणां हरवल्लभे॥
ગુજરાતી અર્થ:
હે ભગવાન શિવનાં પ્રિય પત્ની માતા પાર્વતી! ભક્તિભાવથી તમારી આરાધના કરતી સ્ત્રીઓને સૌભાગ્ય, શુભ સંતાન અને પારિવારિક કલ્યાણના આશીર્વાદ આપો.
કરવા દાન મંત્ર
કેટલીક પરંપરાઓમાં કરવા દાન અથવા કરવા અર્પણ કરતી વખતે મંત્રનો પાઠ કરવામાં આવે છે.
મંત્ર:
करकं क्षीरसम्पूर्णा तोयपूर्णमथापि वा। ददामि रत्नसंयुक्तं चिरञ्जीवतु मे पतिः॥
ગુજરાતી અર્થ:
હું શ્રદ્ધાપૂર્વક દૂધ અથવા જળથી ભરેલું કરવા અર્પણ કરું છું અને મારા પતિના લાંબા આયુષ્ય તથા કલ્યાણ માટે પ્રાર્થના કરું છું.
કરવા ચોથ વ્રત વિધિ
1. સૂર્યોદય પહેલાં સરગી ગ્રહણ કરો
કરવા ચોથના દિવસે સૂર્યોદય પહેલાં સરગી ગ્રહણ કરવાની પરંપરા છે.
સરગીમાં સામાન્ય રીતે ફળ, મીઠાઈ, સૂકા મેવા અને અન્ય પૌષ્ટિક ખાદ્યપદાર્થો સામેલ હોય છે. ઘણી પરંપરાઓમાં સાસુ પોતાની પુત્રવધૂને સરગી આપે છે.
સરગીની રીત પરિવાર અને પ્રદેશ અનુસાર બદલાઈ શકે છે.
2. વ્રતનો સંકલ્પ લો
સવારે સ્નાન કરીને સ્વચ્છ વસ્ત્રો પહેરો.
ભગવાનનું સ્મરણ કરીને પતિના દીર્ઘાયુષ્ય, સારા સ્વાસ્થ્ય અને પરિવારના સુખ-સમૃદ્ધિ માટે વ્રતનો સંકલ્પ લો.
3. પૂજાનું સ્થાન તૈયાર કરો
પૂજાનું સ્થાન સ્વચ્છ કરીને માતા પાર્વતી, ભગવાન શિવ અને ભગવાન ગણેશની તસવીર અથવા મૂર્તિ સ્થાપિત કરો.
પૂજાની થાળીમાં દીવો, ફૂલ, અક્ષત, કંકુ, ફળ અને અન્ય સામગ્રી ગોઠવો.
4. ભગવાન શિવ, માતા પાર્વતી અને ગણેશજીની પૂજા કરો
દીવો પ્રગટાવીને ધૂપ, ફૂલ, અક્ષત, ફળ અને મીઠાઈ અર્પણ કરો.
માતા પાર્વતીને સૌભાગ્ય અને દાંપત્ય સુખ માટે પ્રાર્થના કરો. ભગવાન શિવ અને ગણેશજીના આશીર્વાદ માગો.
5. કરવા ચોથની વ્રત કથા સાંભળો
પૂજા દરમિયાન કરવા ચોથની વ્રત કથા વાંચવામાં અથવા સાંભળવામાં આવે છે.
ઘણી જગ્યાએ મહિલાઓ એકત્રિત થઈને કથા સાંભળે છે અને પરંપરા અનુસાર પૂજાની થાળી ફેરવે છે.
6. ચંદ્રદર્શન અને ચંદ્રપૂજા કરો
રાત્રે ચંદ્રોદય થયા પછી ચંદ્રદેવને જળથી અર્ઘ્ય અર્પણ કરો.
ઘણી પરંપરાઓમાં મહિલાઓ ચાળણીમાંથી ચંદ્રદર્શન કરે છે અને ત્યારબાદ પોતાના પતિને જુએ છે.
આ સમયે પતિના લાંબા આયુષ્ય અને પરિવારના કલ્યાણ માટે પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે.
7. વ્રત પૂર્ણ કરો
ચંદ્રદર્શન અને પૂજા પૂર્ણ થયા પછી પોતાની પરંપરા અનુસાર વ્રત ખોલો.
ઘણા પરિવારોમાં પતિ પોતાની પત્નીને પાણી પીવડાવીને વ્રત પૂર્ણ કરાવે છે.
મહત્વપૂર્ણ નોંધ: નિર્જળા ઉપવાસ દરેક વ્યક્તિના સ્વાસ્થ્ય માટે યોગ્ય નથી. પોતાની શારીરિક સ્થિતિ અને તબીબી જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને જ ઉપવાસ કરવો.
કરવા ચોથની વ્રત કથા
કરવા ચોથ સાથે જોડાયેલી સૌથી પ્રચલિત કથાઓમાંની એક વીરાવતીની કથા છે.
પ્રચલિત લોકકથા અનુસાર, પ્રાચીન સમયમાં વીરાવતી નામની એક રાજકુમારી હતી. તે પોતાના ભાઈઓની ખૂબ જ લાડકી બહેન હતી.
લગ્ન પછી વીરાવતીએ પ્રથમ વખત કરવા ચોથનું વ્રત રાખ્યું.
આખો દિવસ ઉપવાસ રાખવાથી તે ખૂબ જ નબળી પડી ગઈ. પોતાની બહેનની આવી સ્થિતિ જોઈને તેના ભાઈઓ ચિંતિત થઈ ગયા.
કથાના એક પ્રચલિત સ્વરૂપ અનુસાર, ભાઈઓએ દૂર એક વૃક્ષ પાસે પ્રકાશ કરીને ચંદ્રોદય થયો હોય એવો ભ્રમ ઊભો કર્યો.
વીરાવતીએ તે પ્રકાશને ચંદ્ર સમજી લીધો અને સાચા ચંદ્રોદય પહેલાં જ પોતાનું વ્રત ખોલી નાખ્યું.
ત્યારબાદ તેના પતિ સાથે અશુભ ઘટના બની હોવાનું કથામાં વર્ણવવામાં આવ્યું છે.
જ્યારે વીરાવતીને પોતાની ભૂલ સમજાઈ, ત્યારે તેણે ખૂબ જ શ્રદ્ધા અને ભક્તિથી ફરીથી વ્રતનું પાલન કર્યું.
કથા અનુસાર, તેની અડગ ભક્તિ અને પ્રાર્થનાના પરિણામે તેના પતિનું કલ્યાણ થયું.
આ કથા વિવિધ પ્રદેશોમાં થોડા અલગ સ્વરૂપોમાં પ્રચલિત છે.
આ કથાનો મુખ્ય સંદેશ શ્રદ્ધા, ધીરજ, સમર્પણ અને દાંપત્યજીવનના કલ્યાણ સાથે જોડાયેલો છે.
કરવા ચોથની પરંપરાઓ
ભારતના વિવિધ પ્રદેશોમાં કરવા ચોથ અલગ અલગ રીતે ઉજવવામાં આવે છે.
આ દિવસે ઘણી મહિલાઓ પરંપરાગત વસ્ત્રો પહેરે છે, હાથમાં મહેંદી લગાવે છે અને પૂજાની થાળી શણગારે છે.
કેટલાક પરિવારોમાં મહિલાઓ એકત્રિત થઈને વ્રત કથા સાંભળે છે અને સાથે પૂજા કરે છે.
સાંજે અથવા રાત્રે ચંદ્રોદય થયા પછી ચંદ્રદેવને અર્ઘ્ય આપીને વ્રત પૂર્ણ કરવામાં આવે છે.
આ તહેવાર પરિવારના સંબંધોને મજબૂત બનાવવાનો અને સાંસ્કૃતિક પરંપરાઓને નવી પેઢી સુધી પહોંચાડવાનો અવસર પણ છે.
કરવા ચોથ 2026 વિશે વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
1. કરવા ચોથ 2026 ક્યારે છે?
કરવા ચોથ 2026 ગુરુવાર, 29 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ ઉજવવામાં આવશે.
2. કરવા ચોથનું વ્રત શા માટે રાખવામાં આવે છે?
પરંપરાગત રીતે પરિણીત મહિલાઓ પોતાના પતિના દીર્ઘાયુષ્ય, સારા સ્વાસ્થ્ય અને સુખી દાંપત્યજીવન માટે આ વ્રત રાખે છે.
3. કરવા ચોથના દિવસે કયા દેવી-દેવતાઓની પૂજા થાય છે?
આ દિવસે મુખ્યત્વે ભગવાન શિવ, માતા પાર્વતી, ભગવાન ગણેશ અને કરવા માતાની પૂજા કરવામાં આવે છે. ચંદ્રોદય પછી ચંદ્રદેવને પણ અર્ઘ્ય અર્પણ કરવામાં આવે છે.
4. કરવા ચોથનું વ્રત કેવી રીતે ખોલવામાં આવે છે?
ચંદ્રોદય પછી ચંદ્રદેવને અર્ઘ્ય આપીને અને પ્રાર્થના કરીને પરિવારની પરંપરા અનુસાર વ્રત પૂર્ણ કરવામાં આવે છે.
5. કરવા ચોથ 2026નો ચંદ્રોદય સમય શું છે?
ચંદ્રોદયનો સમય શહેર અને ભૌગોલિક સ્થાન અનુસાર બદલાય છે. પોતાના શહેર માટે વિશ્વસનીય પંચાંગમાંથી સમયની ખાતરી કરવી.
6. શું કરવા ચોથમાં નિર્જળા ઉપવાસ રાખવો જરૂરી છે?
નિર્જળા ઉપવાસ એક પ્રચલિત પરંપરા છે, પરંતુ તે દરેક વ્યક્તિ માટે યોગ્ય નથી. સ્વાસ્થ્ય અને પારિવારિક પરંપરાને ધ્યાનમાં રાખીને વ્રતનું પાલન કરવું.
તમારી ભક્તિ ચાલુ રાખો
આ દિવસે તમારી આરાધનાને વધુ ઊંડી બનાવવા આ પણ વાંચી કે જપી શકો છો:
ઉપસંહાર
કરવા ચોથ શ્રદ્ધા, પ્રેમ, સમર્પણ અને પારિવારિક કલ્યાણનું પ્રતીક છે.
આ દિવસે ભક્તો ભગવાન શિવ, માતા પાર્વતી અને ચંદ્રદેવની આરાધના કરીને પરિવારના સુખ, શાંતિ અને સમૃદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરે છે.
કરવા ચોથ 2026ના પવિત્ર અવસરે તમારા પરિવારમાં સુખ, શાંતિ, સારું સ્વાસ્થ્ય અને સમૃદ્ધિ જળવાઈ રહે તેવી શુભકામનાઓ.