હનુમાન ચાલીસાનો અર્થ

પ્રારંભિક દોહામાં ગુરુને પ્રણામ કરવામાં આવ્યા છે. ભક્ત શ્રીરામની સ્તુતિ કરતાં પહેલાં પોતાના મનને નિર્મળ કરવા ઇચ્છે છે અને હનુમાનજી પાસે બળ, બુદ્ધિ, વિદ્યા તથા ક્લેશ અને વિકારોમાંથી મુક્તિની પ્રાર્થના કરે છે.

અર્થ: હનુમાનજી જ્ઞાન અને ગુણોના સાગર છે. વાનરોના સ્વામી તરીકે તેમની દિવ્ય કીર્તિ ત્રણે લોકને પ્રકાશિત કરે છે.

અર્થ: તેઓ શ્રીરામના દૂત અને અતુલનીય બળના ધામ છે. તેઓ અંજનિના પુત્ર અને પવનદેવના પુત્ર તરીકે ઓળખાય છે.

અર્થ: તેઓ મહાવીર, પરાક્રમી અને વજ્ર જેવા દૃઢ શરીરવાળા છે. તેઓ કુબુદ્ધિ દૂર કરે છે અને સદ્બુદ્ધિવાળાના સાથી બને છે.

અર્થ: તેમનો વર્ણ સોના જેવો તેજસ્વી છે અને વેશ અતિ સુંદર છે. કાનમાં કુંડળ અને વાંકડિયા વાળ શોભે છે.

અર્થ: તેમના હાથમાં વજ્ર અને ધ્વજા શોભે છે અને ખભા પર મૂંજ ઘાસનું જનોઈ સુશોભિત છે.

અર્થ: આપ શિવના અંશ અને કેસરીના પુત્ર છો. આપનું તેજ, પ્રતાપ અને મહાયશ સમગ્ર જગતમાં વંદનીય છે.

અર્થ: આપ વિદ્વાન, ગુણવાન અને અતિ ચતુર છો. શ્રીરામનું કાર્ય કરવા આપ સદા આતુર રહો છો.

અર્થ: પ્રભુ શ્રીરામનું ચરિત્ર સાંભળવામાં આપને આનંદ આવે છે. રામ, લક્ષ્મણ અને સીતા સદા આપના હૃદયમાં વસે છે.

અર્થ: આપે અતિ સૂક્ષ્મ રૂપ ધારણ કરીને સીતાજીને દર્શન આપ્યાં અને વિકરાળ રૂપ ધારણ કરીને લંકા બાળી.

અર્થ: આપે ભીમ રૂપ ધારણ કરીને રાક્ષસોનો સંહાર કર્યો અને શ્રીરામચંદ્રજીનાં કાર્યો સફળ કર્યાં.

અર્થ: આપ સંજીવની લાવ્યા અને લક્ષ્મણજીના પ્રાણ બચાવ્યા. શ્રીરઘુવીરે હર્ષથી આપને હૃદયે લગાવ્યા.

અર્થ: શ્રીરામે આપની ખૂબ પ્રશંસા કરી અને કહ્યું કે તું મને ભરત જેટલો જ પ્રિય ભાઈ છે.

અર્થ: હજાર મુખવાળા શેષનાગ પણ આપનો યશ ગાશે, એમ કહીને શ્રીરામે આપને આલિંગન આપ્યું.

અર્થ: સનક આદિ ઋષિઓ, બ્રહ્મા આદિ દેવો, નારદ, સરસ્વતી અને શેષનાગ પણ આપની મહિમાનું ગાન કરે છે.

અર્થ: યમ, કુબેર અને દિક્પાલો પણ આપનો યશ પૂરેપૂરો વર્ણવી શકતા નથી, તો કવિઓ અને વિદ્વાનો કેવી રીતે કહી શકે?

અર્થ: આપે સુગ્રીવ પર ઉપકાર કર્યો. તેમને શ્રીરામ સાથે મેળવી રાજપદ અપાવ્યું.

અર્થ: વિભીષણે આપની સલાહ માની. તેના ફળસ્વરૂપે તેઓ લંકાના રાજા બન્યા, એ વાત આખું જગત જાણે છે.

અર્થ: હજારો યોજન દૂર રહેલા સૂર્યને આપે મીઠું ફળ સમજીને ગળી લીધો.

અર્થ: પ્રભુ શ્રીરામની વીંટી મુખમાં રાખીને આપે સમુદ્ર પાર કર્યો. એમાં કોઈ આશ્ચર્ય નથી.

અર્થ: જગતનાં જેટલાં પણ કઠિન કાર્યો છે, તે બધાં આપની કૃપાથી સરળ બની જાય છે.

અર્થ: આપ શ્રીરામના દ્વારના રક્ષક છો. આપની આજ્ઞા વિના કોઈ તેમના દરબારમાં પ્રવેશી શકતું નથી.

અર્થ: જે આપના શરણે આવે છે તેને સર્વ સુખ મળે છે. આપ રક્ષક હો ત્યારે કોઈને ભય રહેતો નથી.

અર્થ: પોતાના તેજને સંભાળવાનું ફક્ત આપ જ જાણો છો. આપની એક હાકથી ત્રણે લોક કાંપી ઊઠે છે.

અર્થ: જ્યાં મહાવીર હનુમાનજીનું નામ સંભળાવવામાં આવે છે, ત્યાં ભૂત અને પિશાચ નજીક આવતા નથી.

અર્થ: વીર હનુમાનજીનો નિરંતર જપ કરવાથી રોગો નાશ પામે છે અને બધી પીડાઓ દૂર થાય છે.

અર્થ: જે મન, કર્મ અને વચનથી હનુમાનજીનું ધ્યાન કરે છે, તેને તેઓ સંકટમાંથી છોડાવે છે.

અર્થ: તપસ્વી રાજા શ્રીરામ સૌથી ઉપર છે. તેમનાં બધાં કાર્યો આપે સહેજમાં પૂર્ણ કર્યાં.

અર્થ: બીજી કોઈ પણ મનોકામના લઈને આવનાર ભક્તને જીવનમાં અપાર ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.

અર્થ: ચારે યુગોમાં આપનો પ્રતાપ ફેલાયેલો છે. આપની કીર્તિ જગતને ઉજાળનાર પ્રકાશની જેમ પ્રસિદ્ધ છે.

અર્થ: આપ સાધુ-સંતોના રક્ષક, અસુરોનો નાશ કરનાર અને શ્રીરામના અત્યંત પ્રિય છો.

અર્થ: માતા જાનકીએ આપને વરદાન આપ્યું કે આપ આઠ સિદ્ધિઓ અને નવ નિધિઓ આપી શકો છો.

અર્થ: આપની પાસે રામનામનું રસાયણ છે. આપ સદા શ્રીરઘુપતિના દાસ બનીને રહો છો.

અર્થ: આપના ભજનથી શ્રીરામ પ્રાપ્ત થાય છે અને જન્મ-જન્માંતરનાં દુઃખો વિસરાઈ જાય છે.

અર્થ: અંતકાળે તે ભક્ત શ્રીરામના ધામમાં જાય છે અને ફરી જન્મ લે તો હરિભક્ત તરીકે ઓળખાય છે.

અર્થ: બીજા દેવતાઓને મનમાં ન રાખવા છતાં, ફક્ત હનુમાનજીની સેવાથી બધાં સુખ મળી જાય છે.

અર્થ: જે બળવાન હનુમાનજીનું સ્મરણ કરે છે, તેનાં બધાં સંકટ કપાઈ જાય છે અને બધી પીડાઓ મટી જાય છે.

અર્થ: હે હનુમાન ગોસાંઈ, આપનો જય, જય, જય. ગુરુદેવની જેમ મારા પર કૃપા કરો.

અર્થ: જે કોઈ સો વાર આનો પાઠ કરે છે, તે બંધનોમાંથી છૂટે છે અને મહાસુખ પામે છે.

અર્થ: જે આ હનુમાન ચાલીસા વાંચે છે, તેને સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે. ભગવાન શિવ તેના સાક્ષી છે.

અર્થ: તુલસીદાસ પોતાને સદા શ્રીહરિના સેવક કહીને પ્રાર્થના કરે છે કે હે નાથ, મારા હૃદયમાં નિવાસ કરો.

અર્થ: હે પવનપુત્ર, સંકટહારી, મંગળમૂર્તિ, શ્રીરામ, લક્ષ્મણ અને માતા સીતા સાથે આપ સદા મારા હૃદયમાં નિવાસ કરો.