બજરંગ બાણનો અર્થ

પ્રારંભિક દોહામાં ભક્તના ભાવનું વર્ણન છે. જે લોકો દૃઢ પ્રેમ, વિશ્વાસ અને નમ્ર આદર સાથે હનુમાનજીની પ્રાર્થના કરે છે, તેમનાં સર્વ શુભ કાર્યો હનુમાનજી પૂર્ણ કરે છે.

અર્થ: હનુમાનજી સંતો અને ભક્તોનું હિત કરનારા છે. હે પ્રભુ, કૃપા કરીને અમારી નમ્ર પ્રાર્થના સાંભળી લો.

અર્થ: તમારા ભક્તના કાર્યમાં વિલંબ ન કરો. તરત દોડીને આવો અને મહાન સુખ આપો.

અર્થ: જેમ તમે સમુદ્રને કૂદીને તેના સામા કિનારે પહોંચ્યા અને પોતાના રૂપનો વિસ્તાર કરીને સુરસાના મુખમાં પ્રવેશ્યા, તેમ તમારા ભક્તની સહાય માટે આવો. (આ ચોપાઈ રામાયણમાં હનુમાનજીની લંકાયાત્રાનું સ્મરણ કરાવે છે.)

અર્થ: આગળ જતાં જ્યારે લંકિનીએ રોક્યા, ત્યારે તમે તેને લાત મારી અને તે દેવલોકમાં ચાલી ગઈ.

અર્થ: તમે જઈને વિભીષણને સુખ આપ્યું અને માતા સીતાનાં દર્શન કરીને પોતાના કાર્યની પરમ સિદ્ધિ મેળવી.

અર્થ: હનુમાનજીએ લંકાની વાટિકા ઉજાડી નાખી અને અત્યંત ઝડપથી, ભયથી કાંપતી રાક્ષસસેનાને પરાસ્ત કરી દીધી. (આ પંક્તિનો અર્થ ટીકાકારો થોડા જુદા જુદા રૂપે કરે છે.)

અર્થ: તમે અક્ષયકુમારનો વધ કર્યો અને પોતાની પૂંછડીથી લંકાને બાળી નાખી.

અર્થ: લંકા લાખની જેમ તરત બળી ગઈ અને દેવલોકના આકાશમાં જય-જયકારનો ધ્વનિ ગુંજી ઊઠ્યો.

અર્થ: હે સ્વામી, હવે વિલંબ શા માટે? હે સૌના હૃદયની વાત જાણનારા અંતર્યામી, કૃપા કરો.

અર્થ: લક્ષ્મણને પ્રાણદાન આપનારા, તમારો જય હો. જલદી આવીને મારા દુઃખનો અંત કરો.

અર્થ: પર્વત ધારણ કરનારા, સુખના સાગર, વીરોમાં શ્રેષ્ઠ અને દેવતાઓના સમૂહને સહાય કરવામાં સમર્થ હનુમાનજીનો જય હો.

અર્થ: ૐ. હે હઠીલા (દૃઢ સંકલ્પવાળા) હનુમાન, શત્રુ પર વજ્રની ખીલી સમાન પ્રહાર કરો.

અર્થ: પોતાની ગદા અને વજ્ર લઈને શત્રુઓનો સંહાર કરો. હે મહારાજ પ્રભુ, તમારા દાસનો ઉદ્ધાર કરો.

અર્થ: ૐકાર અને હુંકાર સાથે, હે મહાપ્રભુ, દોડીને આવો. હે હનુમાન, વજ્ર અને ગદા લઈને વિલંબ ન કરો.

અર્થ: બીજાક્ષરો દ્વારા વાનરરાજ હનુમાનજીનું આવાહન કરવામાં આવ્યું છે. ભક્ત તેમને શત્રુ પર પ્રહાર કરવાની પ્રાર્થના કરે છે.

અર્થ: શ્રીહરિ (શ્રીરામ)ના સોગંદથી આ પ્રાર્થના સત્ય થાય. હે રામદૂત, જઈને શત્રુને પકડો અને તેના પર પ્રહાર કરો.

અર્થ: અથાહ સામર્થ્યવાળા હનુમાનજીનો જય હો. તમારો ભક્ત કયા અપરાધને કારણે દુઃખ પામી રહ્યો છે?

અર્થ: તમારો આ દાસ પૂજા, જપ, તપ, નિયમ અને આચાર કંઈ જાણતો નથી. ભક્ત માત્ર નમ્રતા સાથે તમારે શરણે આવે છે.

અર્થ: વન, ઉપવન, માર્ગ, પર્વત કે ઘર, ક્યાંય અમને ભય લાગતો નથી, કારણ કે અમને તમારા બળ પર ભરોસો છે.

અર્થ: હું તમારા ચરણોમાં પડીને હાથ જોડીને વિનંતી કરું છું. આ સમયે તમારા સિવાય બીજા કોને પોકારું?

અર્થ: અંજનીના બળવાન પુત્ર, શંકરના પુત્ર મનાતા વીર હનુમાનજીનો જય હો.

અર્થ: વિકરાળ રૂપવાળા, મૃત્યુની શક્તિઓના સમૂહનો નાશ કરનારા, શ્રીરામના સહાયક અને સદા રક્ષક.

અર્થ: ભૂત, પ્રેત, પિશાચ, નિશાચર, અગ્નિ, વેતાળ, કાળ અને મહામારી. આ પંક્તિમાં એ અનેક ભયોનો ઉલ્લેખ છે જેમાંથી ભક્ત રક્ષા ઇચ્છે છે.

અર્થ: શ્રીરામના સોગંદ આપીને પ્રાર્થના છે કે આમનો સંહાર કરો. હે નાથ, પોતાના નામની મર્યાદાની રક્ષા કરો.

અર્થ: તમે જાનકીજી (સીતા) અને હરિ (શ્રીરામ)ના દાસ કહેવાઓ છો. તેમના સોગંદ છે, વિલંબ ન કરો.

અર્થ: આકાશમાં જય-જયકારનો ધ્વનિ થઈ રહ્યો છે અને હનુમાનજીનું સ્મરણ કરવાથી અસહ્ય દુઃખનો નાશ થાય છે.

અર્થ: તમારા ચરણ પકડીને હાથ જોડીને વિનંતી કરું છું. આ સમયે તમારા સિવાય બીજા કોને પોકારું?

અર્થ: ઊઠો, ઊઠો, ચાલો! તમને શ્રીરામના સોગંદ છે. હું તમારા ચરણોમાં પડીને હાથ જોડીને વિનંતી કરું છું.

અર્થ: બીજાક્ષરોનું ઉચ્ચારણ કરતાં ભક્ત ઝડપથી ચાલનારા હનુમાનજીને વારંવાર પોકારે છે.

અર્થ: ચપળ હનુમાનજી પોતાની ગર્જના કરે છે અને તે સાંભળીને દુષ્ટોનાં ટોળાં ભયભીત થઈને ભાગી જાય છે.

અર્થ: તમારા ભક્તનો તરત ઉદ્ધાર કરો. તમારું સ્મરણ કરતાં અમને આનંદ પ્રાપ્ત થાય.

અર્થ: આ બજરંગ બાણ જેને લાગે, કહો, તેને પછી કોણ બચાવી શકે? આ પંક્તિ હનુમાનજીની રક્ષક શક્તિમાં ભક્તના વિશ્વાસને પ્રગટ કરે છે.

અર્થ: જે બજરંગ બાણનો પાઠ કરે છે, હનુમાનજી તેના પ્રાણોની રક્ષા કરે છે.

અર્થ: જે આ બજરંગ બાણનો જપ કરે છે, તેનાથી ભૂત-પ્રેત સૌ કાંપે છે અને દૂર રહે છે.

અર્થ: પરંપરાગત માન્યતા છે કે જે ધૂપ અર્પણ કરીને હંમેશાં તેનો જપ કરે છે, તેના શરીરમાં કષ્ટ રહેતું નથી.

અર્થ: સમાપન દોહો પ્રારંભિક દોહાના વચનને દોહરાવે છે: જે પ્રેમ અને વિશ્વાસ સાથે હનુમાનજીનું ભજન કરે છે અને તેમને સદા હૃદયમાં ધારણ કરે છે, તેના સર્વ શુભ કાર્યો હનુમાનજી સિદ્ધ કરે છે.