ವಿಷ್ಣು ಸಹಸ್ರನಾಮ ಸ್ತೋತ್ರದ ಅರ್ಥ

ಈ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಸ ಮಹರ್ಷಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಪಠಣವು ನಿರ್ವಿಘ್ನವಾಗಿ ನಡೆಯಲೆಂದು ಬೇಡುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಶ್ಲೋಕವು, ಯಾರ ಸ್ಮರಣೆಯಿಂದಲೇ ಮನುಷ್ಯನು ಜನ್ಮ ಸಂಸಾರ ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುವನೋ ಆ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ನಮಿಸುತ್ತದೆ.

ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಭೀಷ್ಮರನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ: ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಏಕೈಕ ದೇವರು ಯಾರು, ಏಕೈಕ ಆಶ್ರಯ ಯಾರು? ಯಾರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಪೂಜಿಸಿ ಮನುಷ್ಯರು ಕಲ್ಯಾಣ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ? ಅತ್ಯುನ್ನತ ಧರ್ಮ ಯಾವುದು, ಯಾವ ಜಪವು ಜನ್ಮ ಸಂಸಾರ ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ?

ಆದಿ ಅಂತ್ಯಗಳಿಲ್ಲದ ಜಗತ್ಪ್ರಭು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಾವಿರ ನಾಮಗಳಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸುವವನು ಎಲ್ಲ ದುಃಖಗಳನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಭೀಷ್ಮರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪರಮ ತೇಜಸ್ಸು, ಪರಮ ತಪಸ್ಸು, ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವನಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿ ಅವನಲ್ಲೇ ಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ. ಸ್ತೋತ್ರದ ಋಷಿ, ಛಂದಸ್ಸು, ದೇವತೆಯನ್ನೂ ಹೆಸರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ನಾಮಗಳ ಮೊದಲು ಸ್ತೋತ್ರದ ಋಷಿ (ವ್ಯಾಸ), ಛಂದಸ್ಸು (ಅನುಷ್ಟುಪ್), ದೇವತೆ, ಬೀಜ, ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪಠಿಸುವವರು ಮಂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀರಸಾಗರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಮೇಘಶ್ಯಾಮನಾಗಿ, ಶಂಖ, ಚಕ್ರ, ಗದೆ, ಪದ್ಮ ಧರಿಸಿದ ಚತುರ್ಭುಜ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು, ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ನಾಮಗಳು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ವಿಶ್ವವೇ ಆದವನಾಗಿ, ಅದನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದವನಾಗಿ, ಭೂತ ಭವಿಷ್ಯ ವರ್ತಮಾನಗಳ ಒಡೆಯನಾಗಿ, ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ, ಮುಕ್ತರ ಪರಮ ಗತಿಯಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತವೆ. ನೃಸಿಂಹ, ವಾಮನ, ವರಾಹ, ರಾಮ, ಕೃಷ್ಣ ಮುಂತಾದ ರೂಪಗಳು ಮತ್ತು ಅವತಾರಗಳನ್ನೂ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಭಾಗವು ಪಠಿಸುವವರನ್ನು ವಾಸುದೇವನು ರಕ್ಷಿಸಲಿ ಎಂಬ ಶ್ಲೋಕದೊಂದಿಗೆ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.

ಭೀಷ್ಮರು ಫಲಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ: ನಾಮಗಳನ್ನು ಕೇಳುವವರಿಗೆ ಅಥವಾ ಪಠಿಸುವವರಿಗೆ ಅಶುಭ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ರೋಗಿಗಳು, ಬಂಧಿತರು, ಭಯಪಡುವವರು ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಕೋಪ, ಅಸೂಯೆ, ಲೋಭ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಇಡೀ ಜಗತ್ತು ವಾಸುದೇವನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಒಂದು ಶ್ಲೋಕದಿಂದಲೂ ಭಗವಂತ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗುತ್ತಾನೆ, ರಾಮ ನಾಮವು ಸಾವಿರ ನಾಮಗಳಿಗೆ ಸಮ ಎಂದು ಶ್ಲೋಕಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಕೊನೆಗೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸಾವಿರ ರೂಪಗಳ ಭಗವಂತನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಸಂಜಯನ ಶ್ಲೋಕದ ಪ್ರಕಾರ ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನರು ಎಲ್ಲಿರುವರೋ ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ, ವಿಜಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ನೀತಿ ಇರುತ್ತವೆ. ಅನನ್ಯ ಭಾವದಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ಉಪಾಸಿಸುವವರ ಯೋಗಕ್ಷೇಮವನ್ನು ತಾನೇ ವಹಿಸುತ್ತೇನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸಾಧುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅವತರಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಕೃಷ್ಣ ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳು, ಆರ್ತರು 'ನಾರಾಯಣ' ಎಂಬ ಶಬ್ದವನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸಿ ದುಃಖದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ದೇಹ, ವಾಕ್, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮಾಡುವ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾರಾಯಣನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತವೆ.