വിഷ്ണു സഹസ്രനാമ സ്തോത്രത്തിന്റെ അർത്ഥം

ഈ ശ്ലോകങ്ങൾ സർവവ്യാപിയായ വിഷ്ണുവിനെയും വ്യാസ മഹർഷിയെയും നമസ്കരിച്ച് പാരായണം തടസ്സമില്ലാതെ നടക്കാൻ പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. ആരെ സ്മരിക്കുന്ന മാത്രയിൽ മനുഷ്യൻ ജനനമരണ സംസാര ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മുക്തനാകുന്നുവോ ആ ഭഗവാനെ ഒരു ശ്ലോകം നമസ്കരിക്കുന്നു.

യുധിഷ്ഠിരൻ ഭീഷ്മരോട് ചോദിക്കുന്നു: ലോകത്തിലെ ഏക ദൈവം ആര്, ഏക ആശ്രയം ആര്? ആരെ സ്തുതിച്ചും പൂജിച്ചും മനുഷ്യർ ക്ഷേമം നേടുന്നു? ഏറ്റവും ഉയർന്ന ധർമ്മം ഏത്, ഏത് ജപം ജനന സംസാര ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്നു?

ആദിയും അന്തവുമില്ലാത്ത ജഗത്പ്രഭുവായ വിഷ്ണുവിനെ ഭക്തിയോടെ ആയിരം നാമങ്ങളാൽ നിരന്തരം സ്തുതിക്കുന്നവൻ എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളെയും കടക്കുന്നു എന്ന് ഭീഷ്മർ പറയുന്നു. വിഷ്ണുവിനെ പരമ തേജസ്സ്, പരമ തപസ്സ്, പരബ്രഹ്മം എന്നിങ്ങനെ വർണ്ണിക്കുന്നു; അവനിൽ നിന്നാണ് സർവ ജീവികളും ഉണ്ടാകുന്നതും അവനിൽ തന്നെ ലയിക്കുന്നതും. സ്തോത്രത്തിന്റെ ഋഷി, ഛന്ദസ്സ്, ദേവത എന്നിവയും പരാമർശിക്കുന്നു.

നാമങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് സ്തോത്രത്തിന്റെ ഋഷി (വ്യാസൻ), ഛന്ദസ്സ് (അനുഷ്ടുപ്), ദേവത, ബീജം, ശക്തി എന്നിവ നിശ്ചയിക്കുകയും പാരായണം ചെയ്യുന്നയാൾ മന്ത്രങ്ങളോടെ അംഗങ്ങളിൽ സ്പർശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് ധ്യാനത്തിൽ ക്ഷീരസാഗര തീരത്ത് മേഘശ്യാമനായി, ശംഖ്, ചക്രം, ഗദ, പദ്മം ധരിച്ച ചതുർഭുജനായ വിഷ്ണുവിനെ, ലക്ഷ്മീദേവിയോടൊപ്പം സ്മരിക്കുന്നു.

ഈ നാമങ്ങൾ വിഷ്ണുവിനെ വിശ്വം തന്നെയായവനായും അതിൽ വ്യാപിച്ചവനായും ഭൂത ഭവിഷ്യ വർത്തമാനങ്ങളുടെ നാഥനായും അന്തര്യാമിയായ സാക്ഷിയായും മുക്തരുടെ പരമഗതിയായും സ്തുതിക്കുന്നു. നൃസിംഹൻ, വാമനൻ, വരാഹൻ, രാമൻ, കൃഷ്ണൻ തുടങ്ങിയ രൂപങ്ങളെയും അവതാരങ്ങളെയും അവ സ്മരിക്കുന്നു. പാരായണം ചെയ്യുന്നയാളെ വാസുദേവൻ രക്ഷിക്കട്ടെ എന്ന ശ്ലോകത്തോടെ ഈ ഭാഗം അവസാനിക്കുന്നു.

ഭീഷ്മർ ഫലങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു: നാമങ്ങൾ കേൾക്കുന്നവർക്കോ പാരായണം ചെയ്യുന്നവർക്കോ അശുഭം ഉണ്ടാകുന്നില്ല; രോഗികളും ബന്ധിതരും ഭയപ്പെടുന്നവരും മോചിതരാകുന്നു; ഭക്തരിൽ കോപം, അസൂയ, ലോഭം എന്നിവ ഉണ്ടാകുന്നില്ല. ലോകം മുഴുവൻ വാസുദേവന്റെ ശക്തിയാൽ താങ്ങപ്പെടുന്നുവെന്നും ഒരു ശ്ലോകം കൊണ്ടും ഭഗവാൻ പ്രസാദിക്കുമെന്നും രാമനാമം ആയിരം നാമങ്ങൾക്ക് തുല്യമാണെന്നും ശ്ലോകങ്ങൾ പറയുന്നു. ഒടുവിൽ ബ്രഹ്മാവ് സഹസ്രരൂപനായ ഭഗവാനെ നമസ്കരിക്കുന്നു.

സഞ്ജയന്റെ ശ്ലോകം പറയുന്നത്, കൃഷ്ണനും അർജുനനും എവിടെയുണ്ടോ അവിടെ ശ്രീയും വിജയവും ഉറച്ച നീതിയും ഉണ്ടാകും എന്നാണ്. അനന്യഭാവത്തോടെ തന്നെ ഉപാസിക്കുന്നവരുടെ യോഗക്ഷേമം താൻ വഹിക്കുമെന്നും ഓരോ യുഗത്തിലും സാധുക്കളെ രക്ഷിക്കാൻ അവതരിക്കുമെന്നും കൃഷ്ണൻ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. അവസാന ശ്ലോകങ്ങൾ, ആർത്തർ 'നാരായണ' എന്ന ശബ്ദം കീർത്തിച്ച് ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മുക്തരാകുമെന്നും ശരീരം, വാക്ക്, മനസ്സ് എന്നിവയാൽ ചെയ്യുന്ന എല്ലാം നാരായണന് സമർപ്പിക്കുന്നുവെന്നും പറയുന്നു.