శివ తాండవ స్తోత్రం అర్థం
भगवान शिव · Stotram
← శివ తాండవ స్తోత్రానికి తిరిగి వెళ్లండి
ప్రతి శ్లోకం విడివిడిగా వివరించబడింది.
॥ ప్రారంభ నమస్కార అర్థం ॥
॥ శ్రీగణేశాయ నమః ॥
స్తోత్రం గణేశునికి నమస్కారంతో ప్రారంభమవుతుంది; పఠనం నిర్విఘ్నంగా సాగాలని ఆయన ఆశీస్సులు కోరతారు.
📜 శ్లోకం 1
జటాటవీగలజ్జలప్రవాహపావితస్థలే
గలేఽవలంబ్య లంబితాం భుజంగతుంగమాలికామ్ ।
డమడ్డమడ్డమడ్డమన్నినాదవడ్డమర్వయం
చకార చండతాండవం తనోతు నః శివః శివమ్ ॥ 1 ॥
గలేఽవలంబ్య లంబితాం భుజంగతుంగమాలికామ్ ।
డమడ్డమడ్డమడ్డమన్నినాదవడ్డమర్వయం
చకార చండతాండవం తనోతు నః శివః శివమ్ ॥ 1 ॥
అర్థం: జటాజూటమనే అడవి నుండి ప్రవహించే గంగ కింది నేలను పవిత్రం చేస్తుంది, కంఠంలో పెద్ద సర్పం హారంలా వేలాడుతుంది. డమరుక నాదంతో శివుడు ప్రచండ తాండవం చేస్తాడు; ఆయన మనకు శుభాన్ని ప్రసాదించుగాక.
📜 శ్లోకం 2
జటాకటాహసంభ్రమభ్రమన్నిలింపనిర్ఝరీ-
విలోలవీచివల్లరీవిరాజమానమూర్ధని ।
ధగద్ధగద్ధగజ్జ్వలల్లలాటపట్టపావకే
కిశోరచంద్రశేఖరే రతిః ప్రతిక్షణం మమ ॥ 2 ॥
విలోలవీచివల్లరీవిరాజమానమూర్ధని ।
ధగద్ధగద్ధగజ్జ్వలల్లలాటపట్టపావకే
కిశోరచంద్రశేఖరే రతిః ప్రతిక్షణం మమ ॥ 2 ॥
అర్థం: జటాజూటంలో గంగా తరంగాలు తిరుగుతూ మెరిసే శిరస్సు, అగ్ని మండే నుదురు, బాల చంద్రుని ధరించిన శివునిపై నా అనురాగం ప్రతి క్షణం నిలిచి ఉండుగాక.
📜 శ్లోకం 3
ధరాధరేంద్రనందినీవిలాసబంధుబంధుర-
స్ఫురద్దిగంతసంతతిప్రమోదమానమానసే ।
కృపాకటాక్షధోరణీనిరుద్ధదుర్ధరాపది
క్వచిద్దిగంబరే మనో వినోదమేతు వస్తుని ॥ 3 ॥
స్ఫురద్దిగంతసంతతిప్రమోదమానమానసే ।
కృపాకటాక్షధోరణీనిరుద్ధదుర్ధరాపది
క్వచిద్దిగంబరే మనో వినోదమేతు వస్తుని ॥ 3 ॥
అర్థం: పర్వతరాజ పుత్రి పార్వతికి ప్రియుడు, దిగంబరుడు అయిన శివునిలో నా మనస్సు ఆనందం పొందుగాక; ఆయన కృపా కటాక్షం భరించలేని ఆపదలను తొలగిస్తుంది, సకల దిక్కులు ప్రాణులు ఆయనలో ఆనందిస్తాయి.
📜 శ్లోకం 4
జటాభుజంగపింగలస్ఫురత్ఫణామణిప్రభా-
కదంబకుంకుమద్రవప్రలిప్తదిగ్వధూముఖే ।
మదాంధసింధురస్ఫురత్త్వగుత్తరీయమేదురే
మనో వినోదమద్భుతం బిభర్తు భూతభర్తరి ॥ 4 ॥
కదంబకుంకుమద్రవప్రలిప్తదిగ్వధూముఖే ।
మదాంధసింధురస్ఫురత్త్వగుత్తరీయమేదురే
మనో వినోదమద్భుతం బిభర్తు భూతభర్తరి ॥ 4 ॥
అర్థం: సర్పాల పడగల మణుల కాంతి దిక్కుల ముఖాలను కుంకుమ వన్నెతో రంగరిస్తుంది; గజచర్మాన్ని ఉత్తరీయంగా ధరించిన భూతనాథుడైన శివునిలో నా మనస్సు అద్భుతమైన ఆనందం పొందుగాక.
📜 శ్లోకం 5
సహస్రలోచనప్రభృత్యశేషలేఖశేఖర-
ప్రసూనధూలిధోరణీవిధూసరాంఘ్రిపీఠభూః ।
భుజంగరాజమాలయా నిబద్ధజాటజూటకః
శ్రియై చిరాయ జాయతాం చకోరబంధుశేఖరః ॥ 5 ॥
ప్రసూనధూలిధోరణీవిధూసరాంఘ్రిపీఠభూః ।
భుజంగరాజమాలయా నిబద్ధజాటజూటకః
శ్రియై చిరాయ జాయతాం చకోరబంధుశేఖరః ॥ 5 ॥
అర్థం: ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతల కిరీటాల నుండి రాలిన పుష్పాల పరాగంతో పాదపీఠం ధూసరమైనవాడు, సర్పరాజుచే బంధించబడిన జటలు గలవాడు, చంద్రుని శిరోభూషణంగా ధరించినవాడు అయిన శివుడు మనకు చిరకాలం సంపదను ఇచ్చుగాక.
📜 శ్లోకం 6
లలాటచత్వరజ్వలద్ధనంజయస్ఫులింగభా-
నిపీతపంచసాయకం నమన్నిలింపనాయకమ్ ।
సుధామయూఖలేఖయా విరాజమానశేఖరం
మహాకపాలి సంపదే శిరో జటాలమస్తు నః ॥ 6 ॥
నిపీతపంచసాయకం నమన్నిలింపనాయకమ్ ।
సుధామయూఖలేఖయా విరాజమానశేఖరం
మహాకపాలి సంపదే శిరో జటాలమస్తు నః ॥ 6 ॥
అర్థం: తన నుదుటి అగ్నితో మన్మథుని దహించినవాడు, దేవేంద్రుడు నమస్కరించేవాడు, చంద్రకళతో అలంకరింపబడినవాడు అయిన శివుని జటాధారి శిరస్సు మనకు సంపద, శ్రేయస్సును ప్రసాదించుగాక.
📜 శ్లోకం 7
करालभालपट्टिकाधगद्धगद्धगज्ज्वल-
ద్ధనంజయాహుతీకృతప్రచండపంచసాయకే ।
ధరాధరేంద్రనందినీకుచాగ్రచిత్రపత్రక-
ప్రకల్పనైకశిల్పిని త్రిలోచనే రతిర్మమ ॥ 7 ॥
ద్ధనంజయాహుతీకృతప్రచండపంచసాయకే ।
ధరాధరేంద్రనందినీకుచాగ్రచిత్రపత్రక-
ప్రకల్పనైకశిల్పిని త్రిలోచనే రతిర్మమ ॥ 7 ॥
అర్థం: భయంకరమైన నుదుటిపై మండే అగ్నిలో పంచబాణుడైన మన్మథుని ఆహుతి చేసినవాడు, పర్వతరాజ పుత్రి పార్వతి వక్షస్థలంపై చిత్రాలు రచించే ఏకైక శిల్పి అయిన త్రినేత్రుడైన శివునిలో నా ప్రీతి నిలుచుగాక.
📜 శ్లోకం 8
नवीनमेघमंडलीनिरुद्धदुर्धरस्फुरत्-
కుహూనిశీథినీతమఃప్రబంధబద్ధకంధరః ।
నిలింపనిర్ఝరీధరస్తనోతు కృత్తిసింధురః
కలానిధానబంధురః శ్రియం జగద్ధురంధరః ॥ 8 ॥
కుహూనిశీథినీతమఃప్రబంధబద్ధకంధరః ।
నిలింపనిర్ఝరీధరస్తనోతు కృత్తిసింధురః
కలానిధానబంధురః శ్రియం జగద్ధురంధరః ॥ 8 ॥
అర్థం: అమావాస్య రాత్రి చీకటిని కప్పే కొత్త మేఘాల రాశి వలె నల్లని కంఠం గలవాడు, గంగను, గజచర్మాన్ని, చంద్రకళను ధరించినవాడు, సమస్త జగత్తు భారాన్ని మోసేవాడు అయిన శివుడు మనకు శ్రేయస్సునిచ్చుగాక.
📜 శ్లోకం 9
ప్రఫుల్లనీలపంకజప్రపంచకాలిమప్రభా-
ఽవలంబికంఠకందలీరుచిప్రబద్ధకంధరమ్ ।
స్మరచ్ఛిదం పురచ్ఛిదం భవచ్ఛిదం మఖచ్ఛిదం
గజచ్ఛిదాంధకచ్ఛిదం తమంతకచ్ఛిదం భజే ॥ 9 ॥
ఽవలంబికంఠకందలీరుచిప్రబద్ధకంధరమ్ ।
స్మరచ్ఛిదం పురచ్ఛిదం భవచ్ఛిదం మఖచ్ఛిదం
గజచ్ఛిదాంధకచ్ఛిదం తమంతకచ్ఛిదం భజే ॥ 9 ॥
అర్థం: వికసించిన నీలకమలాల లోతైన కాంతితో మెరిసే కంఠం గలవాడు; మన్మథుడు, త్రిపురాలు, సంసార బంధం, దక్షయజ్ఞం, గజాసురుడు, అంధకాసురుడు, యముడు వీరిని నాశనం చేసినవాడు అయిన శివుని నేను భజిస్తాను.
📜 శ్లోకం 10
అఖర్వసర్వమంగళాకలాకదంబమంజరీ-
రసప్రవాహమాధురీవిజృంభణామధువ్రతమ్ ।
స్మరాంతకం పురాంతకం భవాంతకం మఖాంతకం
గజాంతకాంధకాంతకం తమంతకాంతకం భజే ॥ 10 ॥
రసప్రవాహమాధురీవిజృంభణామధువ్రతమ్ ।
స్మరాంతకం పురాంతకం భవాంతకం మఖాంతకం
గజాంతకాంధకాంతకం తమంతకాంతకం భజే ॥ 10 ॥
అర్థం: సమస్త మంగళకరమైన కళల పుష్పగుచ్ఛాల నుండి స్రవించే మధురమైన మకరందాన్ని తుమ్మెదలా ఆస్వాదించేవాడు; మన్మథుడు, త్రిపురాలు, సంసారం, యజ్ఞం, గజాసురుడు, అంధకాసురుడు, యముడిని అంతం చేసినవాడు అయిన శివుని నేను భజిస్తాను.
📜 శ్లోకం 11
జయత్వదభ్రవిభ్రమభ్రమద్భుజంగమశ్వస-
ద్వినిర్గమత్క్రమస్ఫురత్కరాలభాలహవ్యవాట్ ।
ధిమిద్ధిమిద్ధిమిద్ధ్వనన్మృదంగతుంగమంగళ-
ధ్వనిక్రమప్రవర్తితప్రచండతాండవః శివః ॥ 11 ॥
ద్వినిర్గమత్క్రమస్ఫురత్కరాలభాలహవ్యవాట్ ।
ధిమిద్ధిమిద్ధిమిద్ధ్వనన్మృదంగతుంగమంగళ-
ధ్వనిక్రమప్రవర్తితప్రచండతాండవః శివః ॥ 11 ॥
అర్థం: భయంకరమైన నుదుటి అగ్ని, సర్పాల బుసలు, తిరిగే పడగల మధ్య మండుతుండగా, మృదంగం యొక్క శుభకరమైన “ధిమిద్ ధిమిద్” నాదానికి అనుగుణంగా ప్రచండ తాండవం చేసే శివునికి జయము.
📜 శ్లోకం 12
దృషద్విచిత్రతల్పయోర్భుజంగమౌక్తికస్రజోర్-
గరిష్ఠరత్నలోష్ఠయోః సుహృద్విపక్షపక్షయోః ।
తృణారవిందచక్షుషోః ప్రజామహీమహేంద్రయోః
సమప్రవృత్తికః కదా సదాశివం భజామ్యహమ్ ॥ 12 ॥
గరిష్ఠరత్నలోష్ఠయోః సుహృద్విపక్షపక్షయోః ।
తృణారవిందచక్షుషోః ప్రజామహీమహేంద్రయోః
సమప్రవృత్తికః కదా సదాశివం భజామ్యహమ్ ॥ 12 ॥
అర్థం: రాయిని, మెత్తని పాన్పును, సర్పాన్ని, ముత్యాల హారాన్ని, రత్నాన్ని, మట్టిముద్దను, మిత్రుని, శత్రువును, గడ్డిపరకను, కమలనయనను, ప్రజను, రాజును సమదృష్టితో చూస్తూ నేను సదాశివుని ఎప్పుడు భజిస్తాను?
📜 శ్లోకం 13
కదా నિલింపనిర్ఝరీనికుఞ్జకోటరే వసన్
విముక్తదుర్మతిః సదా శిరఃస్థమంజలిం వహన్ ।
విలోలలోలలోచనో లలామభాలలగ్నకః
శివేతి మంత్రముచ్చరన్ కదా సుఖీ భవామ్యహమ్ ॥ 13 ॥
విముక్తదుర్మతిః సదా శిరఃస్థమంజలిం వహన్ ।
విలోలలోలలోచనో లలామభాలలగ్నకః
శివేతి మంత్రముచ్చరన్ కదా సుఖీ భవామ్యహమ్ ॥ 13 ॥
అర్థం: గంగా తీరంలోని గుహలో నివసిస్తూ, దుర్బుద్ధిని వీడి, శిరస్సుపై చేతులు జోడించి, భక్తితో కదిలే కన్నులతో, నుదుటిపై తిలకంతో “శివ” మంత్రాన్ని ఉచ్చరిస్తూ నేను ఎప్పుడు సుఖపడతాను?
📜 శ్లోకం 14
నిలింపనాథనాగరీకదంబమౌలిమల్లికా-
నిగుంఫనిర్భరక్షరన్మధూష్ణికామనోహరః ।
తనోతు నో మనోముదం వినోదినీమహర్నిశం
పరశ్రియః పరం పదం తదంగజత్విషాం చయః ॥ 14 ॥
నిగుంఫనిర్భరక్షరన్మధూష్ణికామనోహరః ।
తనోతు నో మనోముదం వినోదినీమహర్నిశం
పరశ్రియః పరం పదం తదంగజత్విషాం చయః ॥ 14 ॥
అర్థం: కిరీటంలోని పుష్పమాలల నుండి స్రవించే తేనె దేవతా స్త్రీలను ఆనందపరిచే శివుని దివ్య స్వరూప కాంతి మన మనస్సులకు రాత్రింబవళ్లు ఆనందాన్ని పెంచి, ఇతర వైభవాలన్నింటినీ మించిన పరమ పదానికి చేర్చుగాక.
📜 శ్లోకం 15
ప్రచండవాడవానలప్రభాశుభప్రచారిణీ
మహాష్టసిద్ధికామినీజనావహూతజల్పనా ।
విముక్తవామలోచనావివాహకాలికధ్వనిః
శివేతి మంత్రభూషణా జగజ్జయాయ జాయతామ్ ॥ 15 ॥
మహాష్టసిద్ధికామినీజనావహూతజల్పనా ।
విముక్తవామలోచనావివాహకాలికధ్వనిః
శివేతి మంత్రభూషణా జగజ్జయాయ జాయతామ్ ॥ 15 ॥
అర్థం: భక్తులకు ఆభరణమైన, భయంకరమైన బడబాగ్ని వలె ప్రకాశించే, పాపాలను నశింపజేసే, అష్టమహాసిద్ధులు కోరే “శివ” మంత్రం ప్రపంచంపై విజయాన్ని కలిగించుగాక.
📜 శ్లోకం 16
ఇమం హి నిత్యమేవముక్తముత్తమోత్తమం స్తవం
పఠన్స్మరన్బ్రువన్నరో విశుద్ధిమేతిసంతతమ్ ।
హరే గురౌ సుభక్తిమాశు యాతి నాన్యథా గతిం
విమోహనం హి దేహినాం సుశంకరస్య చింతనమ్ ॥ 16 ॥
పఠన్స్మరన్బ్రువన్నరో విశుద్ధిమేతిసంతతమ్ ।
హరే గురౌ సుభక్తిమాశు యాతి నాన్యథా గతిం
విమోహనం హి దేహినాం సుశంకరస్య చింతనమ్ ॥ 16 ॥
అర్థం: ఈ ఉత్తమ స్తోత్రాన్ని నిత్యం చదివేవాడు, స్మరించేవాడు, పలికేవాడు పవిత్రుడవుతాడు. అతనికి శివునిపై, గురువుపై భక్తి వెంటనే కలుగుతుంది; వేరే మార్గం లేదు. శంకర చింతన ప్రాణుల మోహాన్ని తొలగిస్తుంది.
📜 శ్లోకం 17
పూజావసానసమయే దశవక్త్రగీతం
యః శంభుపూజనపరం పఠతి ప్రదోషే ।
తస్య స్థిరాం రథగజేంద్రతురంగయుక్తాం
లక్ష్మీం సదైవ సుముఖీం ప్రదదాతి శంభుః ॥ 17 ॥
యః శంభుపూజనపరం పఠతి ప్రదోషే ।
తస్య స్థిరాం రథగజేంద్రతురంగయుక్తాం
లక్ష్మీం సదైవ సుముఖీం ప్రదదాతి శంభుః ॥ 17 ॥
అర్థం: పూజ ముగింపులో, ప్రదోష వేళలో, రావణుడు గానం చేసిన ఈ స్తోత్రాన్ని శంభుని భక్తితో పఠించేవానికి శంభుడు రథాలు, గజాలు, గుర్రాలతో కూడిన స్థిరమైన సంపదను, శుభ భాగ్యాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.
॥ ముగింపు పంక్తి అర్థం ॥
॥ ఇతి శ్రీరావణకృతం శివతాండవస్తోత్రం సంపూర్ణమ్ ॥
రావణుడు రచించిన శివ తాండవ స్తోత్రం ఇక్కడ సంపూర్ణమైంది.
శివ తాండవ స్తోత్రం
చదవడం కొనసాగించడానికి ఒక విభాగాన్ని ఎంచుకోండి.
📿 సాహిత్యంశివ తాండవ స్తోత్రం పూర్తి పాఠం📜 శివ తాండవ స్తోత్రం గురించిదాని మూలం మరియు సాంప్రదాయ నేపథ్యం🙏 శివ తాండవ స్తోత్రాన్ని ఎలా పఠించాలిభక్తి సాధనకు సరళమైన మార్గదర్శనం🕰️ శివ తాండవ స్తోత్రాన్ని ఎప్పుడు పఠించాలిసాంప్రదాయ సమయాలు మరియు సందర్భాలు🌺 సాంప్రదాయ ప్రాముఖ్యతశివుని పట్ల భక్తి విలువలు✨ శివ తాండవ స్తోత్రం సారాంశంస్తోత్రం యొక్క కేంద్ర భావన