શિવ તાંડવ સ્તોત્રમ્નો અર્થ

સ્તોત્રની શરૂઆત ભગવાન ગણેશને નમન સાથે થાય છે, જેથી પાઠ નિર્વિઘ્ને પૂર્ણ થાય.

અર્થ: જટાના વનમાંથી વહેતી ગંગા નીચેની ભૂમિને પવિત્ર કરે છે, કંઠમાં વિશાળ સર્પ માળાની જેમ લટકે છે. ડમરુના નાદ સાથે શિવ પ્રચંડ તાંડવ કરે છે; તે આપણું કલ્યાણ કરે.

અર્થ: જેમની જટામાં ગંગાના તરંગો ફરતા અને ઝળહળતા રહે છે, જેમના લલાટમાં અગ્નિ પ્રજ્વલિત છે અને જે બાલચંદ્રને ધારણ કરે છે, તે શિવમાં મારો અનુરાગ પ્રતિક્ષણ રહે.

અર્થ: પર્વતરાજની પુત્રી પાર્વતીના પ્રિય, દિગંબર શિવમાં મારું મન આનંદ પામે; તેમની કૃપાદૃષ્ટિ અસહ્ય આપત્તિઓ દૂર કરે છે અને સર્વ દિશાઓ તથા પ્રાણીઓ તેમનામાં આનંદિત થાય છે.

અર્થ: સર્પફણાના મણિઓની કાંતિ દિશાઓના મુખને કુમકુમ જેવી આભાથી રંગે છે; ગજચર્મનું ઉત્તરીય ધારણ કરનાર ભૂતનાથ શિવમાં મારું મન અદ્ભુત આનંદ પામે.

અર્થ: ઇન્દ્ર આદિ દેવતાઓના મુગટમાંથી ખરેલાં ફૂલોના પરાગથી જેમનું પાદપીઠ ધૂસર છે, સર્પરાજે જેમની જટા બાંધી છે અને જેમણે ચંદ્રને શિરોભૂષણ બનાવ્યો છે, તે શિવ આપણને લાંબા સમય સુધી સમૃદ્ધિ આપે.

અર્થ: જેમણે લલાટના અગ્નિથી કામદેવને ભસ્મ કર્યા, દેવરાજ જેમને નમન કરે છે અને જે ચંદ્રકળાથી શોભિત છે, તે શિવનું જટાધારી મસ્તક આપણને સંપત્તિ અને સમૃદ્ધિ આપે.

અર્થ: મારી પ્રીતિ તે ત્રિનેત્રધારી શિવમાં છે, જેમણે ભયંકર લલાટના પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં પંચબાણ કામદેવની આહુતિ આપી અને જે પર્વતરાજની પુત્રી પાર્વતીના વક્ષ પર ચિત્ર રચનાર અદ્વિતીય શિલ્પી છે.

અર્થ: અમાસની રાતના અંધકારને ઢાંકતા નવા ઘન વાદળો જેવો જેમનો કંઠ શ્યામ છે, જે ગંગા, ગજચર્મ અને ચંદ્રકળા ધારણ કરે છે અને સમગ્ર જગતનો ભાર વહે છે, તે શિવ આપણને સમૃદ્ધિ આપે.

અર્થ: જેમનો કંઠ ખીલેલા નીલકમળની ઊંડી આભાથી શોભે છે, જેમણે કામદેવ, ત્રિપુર, સંસારબંધન, દક્ષયજ્ઞ, ગજાસુર, અંધકાસુર અને યમનો નાશ કર્યો, તે શિવને હું ભજું છું.

અર્થ: સર્વ મંગલકારી કળાઓના પુષ્પગુચ્છમાંથી ઝરતા મધુર રસનો જે ભ્રમરની જેમ આસ્વાદ લે છે અને જેમણે કામદેવ, ત્રિપુર, સંસાર, યજ્ઞ, ગજાસુર, અંધકાસુર અને યમનો અંત કર્યો, તે શિવને હું ભજું છું.

અર્થ: ભયંકર લલાટનો અગ્નિ પ્રજ્વલિત થાય, સર્પો ફુંફાડા મારતા ફરતી ફણાઓ સાથે હોય, અને મૃદંગના મંગલમય “ધિમિદ્ ધિમિદ્” નાદના તાલે જે પ્રચંડ તાંડવ કરે છે, તે શિવનો જય હો.

અર્થ: પથ્થર અને કોમળ શય્યા, સર્પ અને મોતીની માળા, રત્ન અને માટીનું ઢેફું, મિત્ર અને શત્રુ, તૃણ અને કમળનયના, પ્રજા અને રાજાને સમાન દૃષ્ટિએ જોઈને હું ક્યારે સદાશિવને ભજીશ?

અર્થ: ગંગાતટની ગુફામાં રહીને, દુર્બુદ્ધિથી મુક્ત થઈને, મસ્તક પર હાથ જોડીને, ભક્તિથી ચંચળ નેત્રો સાથે, કપાળે તિલક સાથે “શિવ” મંત્રનું ઉચ્ચારણ કરતાં હું ક્યારે સુખી થઈશ?

અર્થ: મુગટની પુષ્પમાળાઓમાંથી ઝરતું મધ દેવાંગનાઓને આનંદ આપે છે એવા શિવના દિવ્ય સ્વરૂપની કાંતિ, રાત-દિવસ આપણા મનનો આનંદ વધારે અને અન્ય સર્વ વૈભવથી પર પરમ પદે લઈ જાય.

અર્થ: ભક્તોનું આભૂષણ, પ્રચંડ બડવાગ્નિ જેવો દીપ્ત, પાપોનો નાશ કરનાર અને અષ્ટમહાસિદ્ધિઓ જેને ઇચ્છે છે તે “શિવ” મંત્ર જગત પર વિજય અપાવે.

અર્થ: જે મનુષ્ય આ ઉત્તમ સ્તોત્ર નિત્ય વાંચે, સ્મરણ કરે કે બોલે છે તે શુદ્ધ થાય છે. તેને શીઘ્ર શિવ અને ગુરુ પ્રત્યે ભક્તિ પ્રાપ્ત થાય છે; બીજો કોઈ માર્ગ નથી. શંકરનું ચિંતન પ્રાણીઓનો મોહ દૂર કરે છે.

અર્થ: પૂજાના અંતે, પ્રદોષ કાળમાં, શંભુની ભક્તિમાં રાવણે ગાયેલા આ સ્તોત્રનો જે પાઠ કરે છે, તેને શંભુ રથ, હાથી અને ઘોડા સહિત સ્થિર સંપત્તિ અને શુભ ભાગ્ય આપે છે.

અહીં રાવણ રચિત શિવ તાંડવ સ્તોત્રમ્ પૂર્ણ થાય છે.